Όταν μιλάμε για δίκτυα Πανεπιστημιακών Τμημάτων στη χώρα μας, δηλαδή τμήματα που διδάσκουν το ίδιο αντικείμενο, αλλά εδράζονται σε διαφορετικά Πανεπιστήμια, προσδοκούμε λιγότερο ή περισσότερο την άτυπη ύπαρξη μιας ενιαίας γραμμής διδασκαλίας πάνω στην οποία χτίζεται το υπό εξέταση αντικείμενο. Εν ολίγοις, περιμένουμε μια ουσιαστική βάση, μια θεμελιώδη αρχή, που λειτουργεί σαν κοινός άξονας κατάρτισης για όλα τα Πανεπιστήμια. Προφανής στόχος αυτής της γραμμής είναι η μόρφωση επαγγελματιών και διανοούμενων ικανών να ανταποκριθούν στις μελλοντικές τους υποχρεώσεις. Τι γίνεται όμως, όταν το αντικείμενο καθεαυτό προβληματίζει ως προς την ακεραιότητά του; Ποιος είναι σε αυτή την περίπτωση ο προσανατολιστικός χαρακτήρας της διδασκαλίας; Τα Παιδαγωγικά Τμήματα φαίνεται να βιώνουν αυτό το λογικό (το προερχόμενο εκ της λογικής) πρόβλημα.
Προετοιμάζοντας δασκάλους με διαφορετικό γνωστικό και ιδεολογικό υπόβαθρο
Το αντικείμενο της Παιδαγωγικής είναι πολυσύνθετο και πολυδιάστατο. Καθότι αντικείμενο που ασχολείται με τον άνθρωπο και τη μόρφωσή του, δε μπορεί παρά να έχει ένα ελεύθερο χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι το περιεχόμενό του δεν είναι αυστηρά καθορισμένο, όπως είναι το νομικό ή το φυσικό ή το οικονομικό. Συνιστώσες του αντικειμένου είναι η φιλοσοφία, η κοινωνιολογία, η ψυχολογία της συμπεριφοράς, η γλωσσολογία, κ.α., που όλα με τη σειρά τους διαμορφώνουν έναν ορισμένο, έναν διαχωρισμένο και πλαισιωμένο διδακτικό στόχο. Εν συνεχεία, ο στόχος καθορίζει τα μέσα διδασκαλίας και τον τρόπο διδασκαλίας, δηλαδή το πρόγραμμα. Αυτό σημαίνει ότι ανάλογα με το ποιες θεωρίες επιλέγονται ως στοχαστικά θεμέλια τέτοιο είναι και το πρόγραμμα που προτείνει το κάθε διδακτικό υποκείμενο. Άρα, άλλο στόχο-πρόγραμμα έχει ένας π.χ. μαρξιστής εκπαιδευτικός κι άλλο ένας νεοφιλελεύθερος. Αυτό βέβαια μπορεί να είναι άδικο για την παδαγωγική προσπάθεια, αλλά είναι απόλυτα λογικό αν σκεφτεί κανείς ότι η πολιτική και η εκπαίδευση ήταν και είναι άρρηκτα δεμένες. Μάλιστα δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η εκπαίδευση είναι πολιτική κι άρα δάσκαλος χωρίς πολιτική επένδυση δύσκολα μπορεί να λέγεται δάσκαλος (προς αποφυγή παρεξηγήσεων δεν εννοώ ότι ο δάσκαλος πρέπει να προσηλυτίζει τους μαθητές του, αλλά εισηγούμαι ότι η ιδεολογία του επηρεάζει το τι και το πώς θα διδάξει στην τάξη).
Στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια εκπαίδευση το πρόγραμμα καθορίζεται από το Υπουργείο Παιδείας και, για λόγους προφανείς, είναι ενιαίο. Στην Τριτοβάθμια όμως, που το curriculum εξαρτάται από τα ίδια τα ιδρύματα, υπάρχει σχετική ελευθερία. Έτσι, διαφορές στην ιδεολογική προέλευση των θεωριών που ενστερνίζονται οι διδάσκοντες ή τα τμήματα έχουν ως αποτέλεσμα διαφορετικά προγράμματα κι άρα διαφορετικά μορφωμένους δασκάλους. Έτσι, βλέπουμε από το Α.Π.Θ., στο οποίο η ιδεολογική κατεύθυνση είναι προς τις θεωρίες της κριτικής παιδαγωγικής, να βγαίνουν δάσκαλοι με αντίστοιχες γνώσεις και μεθόδους. Αντίστοιχα, από άλλα τμήματα, περισσότερο συντηρητικά, όπως είναι το Τμήμα της Φλώρινας ή το Τμήμα Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής, βγαίνουν δάσκαλοι με άλλες γνώσεις και άλλες μεθόδους. Θα το διαπιστώσετε κι εσείς σε συναδελφικές συζητήσεις πως οι συνομιλητές σας ενδεχομένως να μη γνωρίζουν το σχέδια εργασίας ή την ελευθεριακή αγωγή, όροι αυτονόητοι για ένα φοιτητή του τμήματός μας.
Το τίμημα αυτής της θεμελιακής διαφοροποίησης είναι φυσικά η διαμόρφωση ενός ανερμάτιστου και κατακερματισμένου επαγγελματικού (συνάμα διανοούμενου) δυναμικού, που επειδή ενστερνίζεται διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις αδυνατεί να ενεργήσει ως εκπαιδευτικό όλον. Με απλά λόγια, ο καθένας κάνει "ό,τι του κατέβει" στην τάξη, καταστρέφοντας ολοσχερώς την αρχική παιδαγωγική προσπάθεια. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, εκτός του να ελπίζουμε ότι κάποια μέρα τα Παιδαγωγικά Τμήματα από "μπακάλικα" θα γίνουν επιστημονικά ιδρύματα με εξειδικευμένο και (όσο γίνεται) ενιαίο περιεχόμενο διδασκαλίας, είναι να προσπαθούμε εμείς ως άτομα να ενημερωνόμαστε για τις παιδαγωγικές αντιλήψεις των συναδέλφων από άλλα τμήματα, να συζητούμε μαζί τους και να δημιουργούμε αυτόνομα κι ατομικά το δικό μας στέρεο ιδεολογικό έδαφος.
"Το τεφτέρι"
Χαρά Θωμαΐδου, Απόφοιτος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπ/σης Α.Π.Θ.
εξαιρετικό κείμενο!
ΑπάντησηΔιαγραφή